Bijvriendelijke tuin

Aanleiding voor dit bericht is het onderstaande artikel dat in een Belgisch nieuwsblad is verschenen en een bezoek dit weekend aan Kwekerij Bastin in Zuid-Limburg. Roger Bastin gaat in samenwerking met Imkerij Beelicious een prachtige plaats voor bijen creëren.

Er is veel rumoer rondom de bij. De terugloop in de bijenstand vormt een direct gevaar voor de natuur en daarmee voor de mens en de economie. Bijen hebben immers een belangrijke functie als het gaat om het bestuiven van bloesem. Zonder bestuiving is er geen vruchtzetting en geen vermeerdering in het plantenleven. Geen voedsel voor de bij betekent als je verder redeneert uiteindelijk geen voedsel voor ons!

Wat is een bijenvriendelijke tuin? Honingbijen leven voornamelijk van stuifmeel en nectar. Om zich als bijenvolk goed te kunnen ontwikkelen moet er dan ook het hele jaar door voldoende voedsel (bloemen en bloesem) aanwezig zijn. Een evenwichtig uitgebouwde bijentuin kan in die behoefte voorzien. Als vroeg in het voorjaar bloeiers aanwezig zijn en er afwisselend het hele seizoen tot in de herfst iets te halen valt, kunnen we spreken van een goede bijentuin.

Welke leefomstandigheden hebben bijen nodig? Voor een optimaal benutten van de dracht moeten we rekening houden met een aantal factoren: afstand tot de drachtbron, grondsoort, waterhuishouding, licht, neerslag, wind en temperatuur. Dit laatste is vooral belangrijk in het voorjaar. Wanneer het in februari/maart kouder is dan 15° C is er amper een bij die uit haar kast komt, ook al staan al je krokussen en sneeuwklokjes prachtig in bloei. En als het regent blijven ze liever binnen. Dus ook tijdens twee weken slecht weer in juni staat de linde voor niets te bloeien. 

De afstand die de honingbij vliegt om voedsel te verzamelen is eveneens seizoen- en weergebonden. In februari haalt ze het vlak in de buurt van de kast, terwijl ze bij zonnig zomerweer drie tot zelfs vijf kilometer ver vliegt. Er geldt wel: hoe kouder en/of hoe verder, hoe meer energieverlies. Van belang zijn de juiste bodemsamenstelling, waterhuishouding en hoeveelheid zonlicht. Ook temperatuur en wind kunnen een rol spelen. Klaversoorten bijvoorbeeld hebben veel warmte en voldoende vocht nodig om voor honingbijen aantrekkelijk te zijn.

Daarnaast bepaalt de wind mede het suikergehalte van de nectar. Droge en harde wind doet immers de luchtvochtigheid en de temperatuur dalen. Om vochtverlies tegen te gaan, scheidt de klaverbloem dan kleinere hoeveelheden nectar af met een groter aandeel suikers. Ongunstige omstandigheden zijn vaak de redenen waarom rijkbloeiende uitheemse sierplanten in ons klimaat niet in staat zijn om nectar te produceren.

Bijen hebben bloeiende planten nodig. Met deze gegevens in het achterhoofd kunnen we uitzoeken wat we waar gaan planten en hoe groot het aandeel bijenplanten zal zijn. Voor de moderne westerse mens is de sierwaarde, het esthetische van de tuin het belangrijkste geworden. Een verfijnde manier om in contact te blijven met de natuur.

We denken niet meteen aan voedselopbrengst, laat staan honingopbrengst. Want veel sierplanten zijn jammer genoeg steriel en leveren stuifmeel noch nectar. Nochtans zijn de twee perfect te combineren: een mooie tuin én veel dracht voor de bijen. Het aantrekken van honingbijen en automatisch ook andere insecten verhoogt daarenboven de natuurwaarde en de belevingswaarde van de tuin.
Er zijn honderden tuinplanten geschikt als drachtplant. Vaak zijn het de klassieke borderplanten, bolgewassen of heesters. Soms is een minder bekende toch ook interessant.

Op koninginnenkruid (Eupatorium) of op brem (Cytisus) zitten vaak talloze insecten: wilde bijen, hommels, zweefvliegen, vlinders, kevers, noem maar op. Deze diertjes zijn op hun beurt voedsel voor vogels. En wat is een tuin zonder gezoem en gefladder? Is een tuin met alleen maar steriele bloemen die vruchteloos wachten op een bestuiver wel een echte tuin?

Voorjaarsbloeiers zijn voor bijen erg belangrijk. Het bijenvolk begint zich in februari/maart volop te ontwikkelen; de koningin is weer aan de leg en vooral de larven hebben eiwitten nodig. Die worden geleverd door het stuifmeel. Goede stuifmeelleveranciers op dit moment zijn Helleborus niger, Eranthus hyemalis, Galanthus nivalis, Leucojum versum en de talloze krokussoorten. Enkele lage wilgen (Salix caprea) mogen zeker niet ontbreken. Corylus avellana kan ook een goede ondersteuning zijn. Wat later in het voorjaar bloeien een aantal bosplanten zoals Pulmonaria, Viola odorata, Glechoma hederacea, Anemone nemerosa, Ajuga reptans en Allium ursinum. Voor een goede nectarproductie vragen ze wel genoeg zon.

Bloeiende heesters. Heel wat heesters zijn goede drachtplanten. We sommen enkele opvallende heesters op. Een bloeiende Buxus sempervirens levert veel nectar en pollen en wordt door imkers graag langs de bijenhal gezet. Een andere ‘ouderwetse’ bijenplant is Rhus typhina. De rode bloeiwijze levert heel wat nectar. Gedroogd is het een uitstekende brandstof in een beroker. Deze wordt gebruikt om de bijen te kalmeren bij het openen van een kast.
Frangula alnus is één van de belangrijkste drachtplanten. Hoewel de bloei amper opvalt, is het toch een aanwinst in de tuin. De groeiwijze en de bast zijn sierlijk en het boompje trekt de hele zomer een massa bijen en andere insecten aan. Symphoricarpos albus wordt eveneens druk bevlogen en levert in de nazomer een bijdrage aan de wintervoorbereiding.

Enkele mooie vlinderbloemigen zijn: Colutea arborescens, Caragana arborescens, Indigofera tinctora en Amorpha fructicosa. Verder zijn er een aantal inheemse soorten die vaak in bloeiende hagen worden gebruikt: Crataegus, Prunus spinosa, Ligustrum vulgare, Ilex aguifolium, Acer campestre.

Klimplanten. De belangrijkste bijenplant is klimop. Als tuincoach ben ik een klimophater en het is niet mijn voorkeur als het om klimplanten gaat. Maar nu gaat het over de bijen en klimop levert laat in het jaar een flinke hoeveelheid nectar en pollen. Ook goudenregen, klimhortensia en wilde wingerd zijn bijenvriendelijk.

Boeiende bomen. Wie plaats heeft, kan overwegen om een echte bijenboom aan te planten. Enkele voorbeelden die in de tuin te gebruiken zijn: Ailanthus altissima, Castanea sativa, Corylus colurna, Ginkgo biloba, Robinia, Sophora japonica, Prunus cerasifera, Prunus serrulata, Sorbus aucuparia en alle esdoornsoorten.

In de zomerborder. Eenjarige bijenplanten zijn: slangekruid, korenbloem, cosmos, zonnebloem en nigella. Het aandeel onder de vaste planten is groot: kogelbloem, guldenroede, hemelsleutel, rudbeckia, ooievaarsbek, aster, goudsbloem, campanula, akelei, vuurpijl , zonnekruid, kattekruid, … teveel om op te noemen.

Een geurende kruidentuin. Interessant voor onze keuken en de bijen zijn: lavendel, marjolein, citroenmelisse, koriander, dille, salie, bieslook en tijm.

Fruit. Een hoekje met kleinfruit is onmisbaar in de tuin. De bijen en hommels zorgen voor bestuiving en een goede oogst: aalbes, zwarte bes, kruisbes, framboos, aardbei en bramen (kies de doornloze braam).

Tot zover… Het aantal bijenplanten dat geschikt is voor gebruik in de tuin en de groene ruimte is zeer groot. Kies planten, heesters en bomen die qua grootte, satndplaats en groeiwijze passen in jouw tuin. Een juiste standplaats is noodzakelijk om genoeg nectar te produceren. Alleen dan gaan bijen op die bepaalde bloem vliegen. Hebben ze een goede dracht gevonden dan blijven ze ‘bloemvast’. Dit betekent dat de bijen geruime tijd op dezelfde plantensoort vliegen.

Bron:
http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=BLEMY_20110221_002
http://www.waseimkersbond.be/bijen1.htm