50 jaar tuinen en tuinieren… en de toekomst

DSC02348ikDe historie van de tuin, zoals ik die beleefd heb vanaf mijn kindertijd tot nu, dat lijkt me wel eens leuk om over te schrijven. Er is immers veel veranderd in de beleving van tuinen en tuinieren en de kijk op tuinvormgeving en natuur.
Sommige ontwikkelingen zijn zorgwekkend. Het lijkt er bijna op dat de tuin alleen nog maar als een last ervaren wordt en niet meer geassocieerd wordt met een groen rustpunt dicht bij huis, een plek om inspiratie op te doen, creatief te zijn en te genieten van kleur, geur, leven, welzijn en gezondheid.

Genieten van de tuin en de rijke beleving van groen en bloemen zie ik graag weer terugkomen in de toekomst. Hoe dat zal gaan? Ik heb er mijn boek Harmonie in jouw tuin met Feng Shui voor geschreven en gepubliceerd op 5 februari 2015. Ik ben enthousiast. Ik geef graag uitleg over tuinen, planten en leven in de tuin. Ik wil bijdragen aan mooie tuinen die passen bij de mensen en dieren die er gebruik van maken. Noem het een passie, noem het een missie, doe er je voordeel mee en kies jouw sfeer in jouw tuin!

1960: Grasveld en veel speelruimte

DSC02801VijverIk herinner me als kleuter dat we een heerlijk huis hadden met een grote tuin gelegen aan de bosrand van ons dorp. Een klein houten huis met een fijn grasveld achter, voor en aan één kant naast ons huis.
Het grote grasveld naast het huis was lekker op de zon gelegen. We konden er tenten bouwen, voetballen, koppeltje duikelen, in de zandbak spelen en schommelen aan een boomtak.
In de zomer zette mijn vader er, als de familie kwam, onze grote Walker tent op. Dan mocht ik op een luchtbed of veldbed slapen. Met mijn opa en oma, ooms en tantes had ik dan volop plezier. Mijn opa noemde mij sprinkhaan… spontaan, nieuwsgierig en meestal vrolijk met een grote behoefte aan ruimte en vrijheid, liefde voor mijn omgeving en een uitgesproken gevoel voor rechtvaardigheid. Ja, en dat is natuurlijk nog zo.

Rond ons huis lag een eenvoudig stoeptegelpad waar ik fietste op mijn driewieler en later ook rondjes reed op mijn step en grote, met Dixan waspoeder-zegeltjes gespaarde, wit-blauwe fiets. In de borders op de slechte schrale grond stonden grote berkenbomen en in de voortuin groeide een ligusterhaag en een prachtige wilde kastanjeboom. We hadden achter het huis een heuse houten veranda, super klein dat wel. Met twee lekkere rieten stoelen en een eenvoudig tafeltje was het al vol. In elk geval hadden we een mogelijkheid om buiten te zitten en te eten als het een beetje miezerde.

1970: Heesters en bloembollen

In het bos zochten we eikels, aten tamme kastanjes en branden ons aan brandnetels in het veld. We liepen naar school. We vingen salamanders en hagedissen aan de slootkant, zagen honderden sprinkhanen en vlinders, verzamelden madeliefjes en vlochten kransjes van bies, dat groeide in het enorme speelveld naast de school. In de winter probeerden we over het dunne ijs in de sloot te lopen, dat mocht niet maar we deden het toch, en zakten er natuurlijk door.

In alle tuinen in de buurt werden mooie heesters en vaste planten geplant. Er werd door tuinliefhebbers zorg besteed aan tuinvormgeving en bij de grondsoort en positie passende beplanting. Spoorbielzen en gewassen grindtegels deden hun intrede in de tuin. Er was aandacht voor diversiteit en men koos vaak voor rijkbloeiende gemengde hagen. Forsythia, Hortensia, Weigelia en Calicarpa waren populair. Onder de hagen en rozen bloeiden in het voorjaar de bloembollen. Ik herinner me voornamelijk blauwe druifjes, sneeuwklokjes, crocussen, narcissen en tulpen in hun eenvoudige natuurlijke kleuren: blauw, wit, lila, geel en rood.

heleniumMoerheimBeautyMien Ruys, dé tuinarchitecte van de 20e eeuw, schreef over tuinen en planten en bracht meer leven in de tuin door haar rijke variatie in de beplanting. Zij werkte met grote op kleur afgestemde plantengroepen in een opbouw van laag naar hoog. Als kwekersdochter experimenteerde zij met nieuwe planten en plantencombinaties.
Haar borderontwerpen en inzichten drukten een stempel op de hedendaagse tuinarchitectuur in stadstuinen. Zij publiceerde een tuintijdschrift, beschreef vele planten en hun toepassingen, gaf aan op welke grondsoort de planten pasten, inspireerde vele tuinbezitters en bracht de tuinaanleg op een hoger niveau. De Tuinen van Mien Ruys in Dedemsvaart zijn te bezoeken van 1 april tot 1 november.

Kwekers van vaste planten en bloembollen gingen meer experimenteren en nieuwe soorten kwamen op de markt. Tuinen kregen een romantische beslotenheid. Klimplanten, bestaande bomen en het groene geraamte van de tuin werden gekoesterd. Magnolia’s en Prunussen werden ook in straten aangeplant en zorgden voor prachtige bloesem.

1980: Een vijver en bloeiende vaste planten

DSC02802VijverBorderAda Hofman creëerde en bestudeerde haar vijvertuinen. Haar boek bracht een revolutie teweeg op dit gebied. Ineens kwamen vijvers binnen het bereik van tuinliefhebbers. Vaste planten en siergrassen kregen een nieuwe plek en betekenis. De vijver werd onderdeel van de leefomgeving in de tuin, werd naast het terras aangelegd en omringd door bloeiende vaste planten.

Het maken van een natuurlijk evenwicht in de vijver beschouwde Ada Hofman als het belangrijkste aspect. In deze tijd waren er nog weinig luxe filters en voorzieningen. De planten in het water en op de moerasoever moesten het doen. Zij zorgden voor filtering en zuurstof in het water en hielden de vijver helder. Deze kennis gebruiken we gelukkig nog steeds en ook weer steeds vaker.

In natuurlijke (zwem)vijvers wordt meestal een helofytenfilter aangelegd, een zone bestaande uit gevarieerde beplanting van riet, irissen en andere moerasplanten, die met elkaar een ecologisch filter vormen. De schadelijke stoffen worden door de bacteriën, die in de bodem tussen de wortels van de planten leven, opgenomen en omgezet in voedingstoffen voor de planten, die vervolgens zuurstof leveren aan het water. Een lichte stroming van het water is nodig om dit systeem optimaal te laten functioneren.

De Vijvertuin van Ada Hofman in Gramsbergen is open  van 15 maart tot 1 november. Het is een schitterende tuin van ruim 2 ha groot en in 1987 aangelegd door Ada Hofman. Ongeveer dertig tuinen met daarin vijftig vijvers zijn geprojecteerd rondom drie grote natuurvijvers en vormen samen de grote tuin. De tuin is ruim 25 jaar oud en behoort tot de mooiste tuinen van ons land. Ook internationaal staat de vijvertuin in hoog aanzien.

1990: Zelf experimenteren in de tuin

Tja, en toen kwam mijn eerste eigen huis met tuin. Er was een piepklein terras en een smal kaarsrecht stukje tuin dat langs de garage liep. Natuurlijk met een even kaarsrecht pad erlangs. Dat kon beter, vond ik, en ik verlegde een aantal 40 x 60 betontegels zodat er een ”bocht’ in het pad ontstond  en je niet meer direct op de poort keek. Het stukje dat open kwam, beplantte ik met hoge bloeiende planten. Rudbeckia nitida ‘Herbstsonne’ is nog steeds een favoriet.
Naast het terras creëerde ik een vijver van 1 x 1 x 1 m met oeverbeplanting en een geel bloeiende dotter. Voldoende zuurstofplanten zorgden voor een natuurlijk evenwicht en een gezonde leefomgeving voor de goudvissen en goudwindes. Later kwam er vanwege de diepte van de vijver een bruin, lelijk maar functioneel, schaarhek omheen zodat de kinderen er niet in konden vallen.

Engeland3DSC02530Daar is mijn liefde en passie voor planten en tuinen ontstaan. Ik las alles wat ik over tuinen en planten in de plaatselijke bibliotheek kon vinden en dat was in die tijd héél veel. Ik genoot en ik ontdekte dat de Latijnse namen en de groei en bloeiwijze van de planten gemakkelijk bij mij bleef hangen.

Mijn plantenkennis en creativiteit groeiden. Ik vond ontspanning in de tuin en maakte voor elk volgend eigen huis weer nieuwe ontwerpen en beplantingsplannen. ‘Unstoppable’ noemen ze dat in het Engels en ik geniet nog steeds. De opgedane beplantingskennis stimuleerde mij om vooral vanuit harmonie, natuurlijke beplanting, kleur en sfeer, tuinen te ontwerpen.

Het ‘winterklaar maken’ van tuinen maakte zijn entree. De tuin moest er altijd opgeruimd bij liggen. We konden de rommel van de herfst en de winter niet aanzien. Ik begreep het niet goed omdat ik zoveel plezier en inspiratie vond in de mogelijkheden van de natuur en met de gevarieerde plantenkeuze in alle seizoenen bezig was, maar het leek onomkeerbaar. Juist het laten staan van uitgebloeide stengels en zaaddozen zorgt voor zo’n mooi wintersilhouet. Ik zag het niet aankomen maar het bleek de voorloper van een grotere ‘tuinramp’.

2000: Luxe bestratingen, buitenkeukens en veranda’s

Veel weelderige zorgvuldig ontworpen en aangelegde romantische plantentuinen veranderden geleidelijk in bestrate tuinen. Er kwamen mooiere bestratingsmaterialen en tegels beschikbaar en het budget van veel tuinbezitters was niet gering.
Natuurlijk waren deze materialen als aanvulling bedoeld waarmee mooie paden en terrassen gemaakt konden worden. De ontwikkeling sloeg echter door en ook de behoefte van velen aan een rechte, strakke designtuin met luxe meubelen, een buitenkeuken, een veranda en een carport voor de auto in snelle constructies, zoals van tuinmaximaal.be, nam toe. Op zichzelf niks mis mee, maar toch?

Go-confidently20150215_170616_pauwHet onderhoud van de tuin is men meer als een last gaan ervaren, ondergeschikt aan de ruimte voor ontspanning en plezier. De sfeer wordt gezocht in de meubelen ten koste van vrolijke bloemen, weelderige beplanting, heerlijke schaduwgevende begroeiing en volwassen bomen. Zo’n tuinontwerp kan uiteraard mooi en doordacht zijn, maar kan ook letterlijk ‘ontaarden’ in een kille grijs-zwarte levenloze ruimte waar slechts enkele bloembakken met eenjarige zomerbloeiers te vinden zijn. Mijn tuincollega Iverna Zaalberg maakt zich sterk voor Natuur bij huis en zoekt met haar project Stop de verstening! voortdurend de aandacht van de media en de tuinbezitters. Een goede zaak!

Helaas, ‘het stenen tuintijdperk’ is nog niet ten einde. In dorpen en steden waar de vernieuwing wat langzamer doordringt, begint men nu aan deze brute vormen van verstening en verarming met allerlei ongewenste en wellicht zelfs onbedoelde gevolgen, zoals wateroverlast, overmatig gebruik van bestrijdingsmiddelen, kaalslag in gemeentelijke plantsoenen, lichtvervuiling, geluidsoverlast, depressie en stress bij mens, dier en natuur. Er komen stenen wanden, draadkorven, harde oppervlakken, zware metalen barrières en overal plant men klimop en worden heesterranden omgevormd tot grasvlakten omdat dit gemakkelijker en goedkoper ‘groen’ zou zijn. Klimop is eerder oncontroleerbaar, woekerend en wild, en gras vraagt om wekelijks intensief onderhoud. Willen we dat écht? Kostbaar eenvormig groen en harde materialen, zonder uitstraling?

20150218_164540_sporenHet ingezette materieel voor het onderhouden van tuinen, parken en plantsoenen wordt groter en zwaarder. Snoeien, vegen en wieden doen we niet meer met de hand. We gebruiken liever allerlei vervuilende en herrie-genererende machines die in een snel tempo hun verwoestende werk doen op plekken waar eerder met zorg en aandacht een mensenhand het ontwerp maakte, de aanleg en het onderhoud deed.
Stoepen die zorgvuldig gelegd zijn door een stratenmaker worden kapot gereden. Zware (maai)machines rijden sporen in de bodem en ter plaatse klinkt de bodem in. De verdichting van de bodem hindert bomen in hun gezonde groei en er ontstaat wateroverlast in de parken en groenstroken.
Boompje groot, plantertje dood is een uitdrukking die aangeeft hoe lang het duurt voordat een boom volwassen is. In deze tijd is het omzagen van een enorme boom een klusje van een uur en geen zweetklus meer waar je nog wel eens goed over nadenkt of het wel nodig en wenselijk is. Ook de boomstronk en het wortelgestel kunnen we ‘in no time’ wegfrezen.

20150218_161958_sneeuwklikjesOveral zie ik verstening en verschraling van onze leefomgeving. Ik kan me er niet in vinden en leg me er niet bij neer. Ik verwacht dat gemeenten en overheden een beleid met een toekomstvisie hebben dat door een meerjarenplan wordt ondersteund. Een beleid dat aandacht heeft voor de gezondheid van mens, dier en natuur; waarin tot uitdrukking komt dat we zuinig zijn op onze leefomgeving, onze natuur, onze waardevolle bomen en bloeiende heesters die het weelderige geraamte vormen en bijdragen aan ons welzijn en geluk.
De bijen lijden. Wij lijden. De vogels worden verstoord. Landbouwgrond wordt overvloedig bemest en vergiftigd. Wat we eten is bespoten, bevat weinig vitaminen en mineralen en is misschien zelfs ongezond. Overal worden ons regels opgelegd en niets mag meer aan het toeval worden overgelaten. Wat een verworven rijkdom zou kunnen zijn, is hard op weg om een verarming  te worden.

DSC02780GraspadHoe moet dat met ons geluk, onze gezondheid, onze kennis, inzichten en onze natuur? Kunnen we echt in deze kaders leven en gezond opgroeien?
Weet een kind nog wat spelen in de tuin is? Komt het wel eens in aanraking met de natuur, met bomen, met verstopplekjes achter heesters? Is er nog ergens ruimte voor een simpele hut van takken? Of zijn er alleen nog speelplekken bezaaid met houtsnippers, rubberen tegels en omringd door hekken? Worden we daar gelukkig van? En waar moeten de vogels en de bijen naar toe voor hun bessen, zaden, nectar en lekkernijen als de natuur er niet in kan voorzien? Hebben we dan echt die vogelpindakaaspot nodig? Moeten we overal bijenmuren bouwen?
Is dat de oplossing of een nieuw probleem?

Dit is ook de tijd waarin initiatieven zijn ontstaan als De Vitale Groene Stad en Richard Louv het boek schreef Het laatste kind in het Bos. Ik kon me niet voorstellen dat dit nodig was. Mijn perspectief lag bij de aantrekkelijke groene ruimte, bloeiende tuinen en royale beplantingen. Ik vond het maar overdreven. Ondenkbaar voor mij als buiten-hout-kind en natuur-tuinliefhebber-volwassene.
Nu zie ik hoe hard we achteruit gehold zijn en hoe nodig deze geluiden en zelfs noodkreten zijn. Gelukkig worden deze initiatieven meer en meer opgepakt zoals het project Oerrr… van Natuurmonumenten en het boek Met je smartphone het bos in (2014) van Jolanda Pikkaart. Ik juich het nu toe. Hoe een mens veranderen en leren kan? Die plooibaarheid en flexibiliteit in ons denken kan alles transformeren!

2010: moestuinieren en back to the basics

DSC02774GroentetuinDe aanhoudende crisis, levensstijl, trends en ontwikkelingen in onze maatschappij veroorzaken een krachtige tegenbeweging in de opkomst van puur, eerlijk en gezond, duurzaam, bio en ecologisch, belangstelling voor moestuinieren en stadslandbouw.
We willen samen baas zijn over onze voedselproductie, een gezond mentaal en fysiek leven leiden, samen werken aan een leefbare maatschappij, samen delen en vermenigvuldigen, contacten onderhouden en netwerken vormen. Een gunstige ontwikkeling die ons stimuleert om na te denken over wat maakbaar is, wat vervangbaar is en wat niet. Dat we niet door kunnen blijven gaan met de verwoestende inwerking op de natuur en onze leefomgeving.
We beseffen dat we anders uiteindelijk zelf de dupe worden van onze rijkdom, ten onder gaan aan ons onvermogen om aandacht te besteden aan de essentie van leven op aarde, onze beperkte visie, de uitputting van onszelf en onze bronnen. De alarmbellen rinkelen!

Onze zeer gewaardeerde natuurkundige en astronaut Wubbo Ockels sprak er vanuit zijn ziekbed met indringende woorden over en liet na zijn dood in 2014 een afscheidsbrief publiceren. Zijn wereldkundig gemaakte oproep was “Red de aarde voordat het te laat is. Doe iets, de kleinste bijdrage helpt”.

… de toekomst: Natuurrijke tuinen en natuurlijk tuinieren

Life-is-a-garden-MVJa, dat wil ik wel en jij?
Die toekomst kiezen we zelf.
Die geschiedenis schrijven we zelf.
Die natuur ontwikkelt zichzelf.
En wij plukken de vruchten, zoet of zuur?

Wat doe jij? Hoe leef jij? Wat kies jij?
Hoe houd jij rekening met de natuur?
… met jouw evenwicht? … met jouw rust, gezondheid en geluk? … met jouw leefomgeving? … met jouw tuin?
Ik lees jouw reactie graag hieronder.

boek-cover-schuin-Tuinharmonie-DEF-klKan ik je helpen met een plan voor jouw tuin? Mail me!

Of bestel mijn boek en lees hoe je zelf jouw sfeervolle natuurrijke harmonieuze tuin vormgeeft!

Over Jouw Tuincoach - Feng Shui Garden professional - voor Harmonie in jouw tuin met Feng Shui

"Ik help mensen met tuinwensen aan een tuin die plezier geeft en inspireert." Enthousiaste creatieve tuinbeplantingsontwerper en auteur met een passie voor boeiende en bloeiende planten, wensen van mensen en aandacht voor kleur, sfeer, duurzaamheid en hergebruik. Specialismen: Feng Shui voor de tuin, natuurlijke harmonie, levensenergie, communicatie en liefdevolle verbinding.
Dit bericht werd geplaatst in Bomen, Buiten spelen, Feng Shui tuintips, Hoe doe je dat?, Kleur in de tuin, Natuur als inspiratiebron, Planten en bloemen, Tuin, Tuin, wonen, tuinvormgeving, planten en bloemen, Tuinharmonie, Tuinweetjes, Vaste planten, Vogels in de tuin, Water in de tuin, Wonen en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

4 reacties op 50 jaar tuinen en tuinieren… en de toekomst

  1. Shirley J zegt:

    Wat een mooi verhaal, ik herken er veel in van mijn jeugd (ik ben van ’61), het tuinieren en liefde voor de natuur kreeg ik van mijn ouders mee. Sinds onze verhuizing (een klein jaar geleden) heb ik een verwaarloosde tuin omgetoverd tot een paradijsje voor mens en dier, met als kroon op mijn werk een visloos vijvertje, 10 dagen geleden helemaal zelf gemaakt, met als kers op de taart een borrelsteen voor vogeltjes en insecten om te kunnen drinken en badderen. Het water ziet er mooi uit, de beplanting doet het goed, en de kikkers en insecten hebben het ook al gevonden. Helaas heeft een paar dagen geleden een mol onze tuin ook ontdekt en nadat deze de grond rond de vijver heeft omgeploegd is hij nu begonnen aan het grasveld. Ik kijk elke morgen met ingehouden adem naar het waterniveau in de vijver, speurend naar lekkage, en controleer de waterkanten of er nergens een deel van dreigt in te storten; so far so good. Mijn hoop is gericht op onze drie katten als mollenvangers, ik las dat het effect van mollenwegjagende geluid/trilling methodes slechts van korte duur zijn, en ik kan het niet over mijn hart verkrijgen om vallen te zetten. De natuur is prachtig, maar soms kan je er net iets teveel van in je tuin hebben.
    Ik kwam op jouw blog op zoek naar ideeën over beplanting in de tuin naast de vijver dat over de rand van de vijver zou groeien, in de droge grond, of dat ik toch beter met turfblokken moest werken bovenop de vijverrand, om de folie te bedekken.
    Groeten, Shirley
    http:zipzop.nl

    • Hallo Shirley,
      Wat leuk om ook jouw verhaal te lezen over jouw jeugd en de heerlijke tuin en vijver die je gemaakt hebt. En je quilt ook zie ik, nog een gedeelde passie🙂.
      Heb je al tips gevonden voor de beplanting van de vijverrand?
      In principe kun je hier allerlei vaste planten voor gebruiken. Persoonlijk vind ik Persicaria bistorta, Darmera peltata (is wel groot), Ligularia dentata, Lysimachia clethroides, Lythrum salicaria, alle tuingeraniums, Hosta, Heuchera, vrouwenmantel en Japanse anemoon erg mooi hiervoor.
      Veel succes en bedankt voor jouw reactie.
      Zonnige tuingroet, Mariëtte

  2. ellenvanderpeet zegt:

    Kleine stapjes vooruit, de vraag blijft hoe bereiken we de grote massa… Mooi stuk, ik schrijf er ook regelmatig over, onlangs nog http://www.groenjournalistiek.nl/tuinblog_verstening/ Misschien heb je het gelezen…

    • Hallo Ellen,
      Dank je wel voor jouw reactie en het vertrouwen dat je uitspreekt over het feit dat we de boodschap wel met elkaar kunnen overbrengen.
      Ik had jouw artikel nog niet gelezen. Nu uiteraard wel.
      Aandacht voor onze natuurlijke leefomgeving is meer dan belangrijk voor ons welzijn en geluk. Uiteindelijk snappen we dat heus wel. De belangen zijn echter vaak zo tegenstrijdig. Terug naar rust, tuinieren en plezier beleven aan de eigen tuin is mijn boodschap.
      Zonnige tuingroet, Mariëtte

Fijn, dat je mijn blog leest. Een reactie waardeer ik zeer!

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s